ĐÀI PHÁT THANH
& TRUYỀN HÌNH HÀ NỘI

Không phải thứ trà cầu kỳ, sang trọng, vị trà cũ mới là thứ hương vị thấm vào đời sống, vào nếp nghĩ, vào cách người ta thương nhau.

Trong những câu chuyện gia đình, mẹ tôi hay nhắc về những ngày xưa. Khi đất còn rộng mênh mông, vườn na, vườn ổi nối nhau dọc sân, và những luống chè xanh mướt ôm lấy ngôi nhà nhỏ như một phần máu thịt. Chè là kế sinh nhai, là công việc thường nhật, nhưng cũng là niềm tự hào thầm lặng của cả gia đình. Mẹ nhớ ông ngoại rất nhiều. Nhớ những mùa chè, những vụ chè, nhớ cảnh cả nhà quây quần bên bếp lửa, thay nhau sao chè đến tận khuya. Tiếng lách tách trên chảo gang, mùi chè thơm lan khắp mái nhà tranh, ấm áp và yên ổn.

Ngày ấy, vườn chè trước nhà như một tấm lụa xanh trải nghiêng theo triền đồi. Luống chè thẳng băng, gọn gẽ, mướt mát quanh năm. Chiều về, mấy anh em lại lom khom gom lá khô phủ gốc chè giữ ẩm. Ông dặn, phải làm vậy thì cây chè mới khỏe, búp chè mới mập. Nhưng nghề chè chẳng bao giờ nhàn. Trời đất mỗi năm một khác. Rét muộn làm chè non sượng lại. Mưa đá bất chợt khiến lá dập nát. Nắng gắt cho vị chát, mưa nhiều thì búp nhạt. Mùa nối mùa, năm qua năm, người trồng chè vẫn mang trong lòng một nỗi thấp thỏm rất quen: không biết năm nay, trời đất sẽ đãi cây chè ra sao.

Vào vụ chè xuân, mẹ và dì tôi đi hái búp non từ rất sớm. Nhất định phải đúng một tôm hai lá. Sương núi Tân Cương giăng kín triền đồi, lạnh buốt da thịt. Những đầu ngón tay tê cóng, nhưng càng làm càng quen, bàn tay dần ấm lên trong nhịp hái đều đặn. Búp chè được ngắt dứt khoát, không làm hại cây, không làm dập tôm chè. Những búp non xếp đầy gùi, xanh mỡ màng như những mầm ngọc của mùa xuân. Trong lòng đứa trẻ ngày ấy, niềm vui đến rất tự nhiên, mơ hồ mà trong trẻo.

Tôi vẫn hình dung ông ngoại rảo tay xếp chè lên những chiếc nong tre ngoài hiên, chờ lá mềm mới bắt đầu sao mẻ đầu tiên. Chè được sao trên bếp củi đắp bằng đất đồi. Chảo gang vừa tới lửa, chè đổ vào, đôi tay người thoăn thoắt đảo đều, nhanh và nhịp nhàng. Giữ lửa là cả một nghệ thuật. Lửa to chè khét, lửa non chè không dậy hương. Mọi cảm nhận đều nằm trong đôi tay, trong ánh mắt, trong mùi hương, và trong kinh nghiệm của một đời gắn bó với đất chè.

Sao xong lại đến vò. Hoàn toàn bằng tay. Vò khẽ rồi siết dần, để lá thu mình lại, săn chắc, không nát vụn. Sương vẫn lạnh, nhưng mồ hôi đã rịn lưng áo. Công đoạn ấy kéo dài rất lâu cho mỗi mẻ. Sao rồi vò, vò rồi sao, cho đến khi những sợi chè cong cong như móc câu. Bốn cân lá tươi, chắt chiu lắm mới được non nửa cân chè khô. Quý như vàng xuân.

Xuân trên đất Tân Cương không ồn ào. Trầm và sâu. Cái trầm nằm trong tâm thức người làm chè, trong sự đơn sơ mà đầy khí chất. Tết đến, mẹ cắt vài cành chè non trưng trong lọ, thay cho hoa. Ông chọn cành đào phai đẹp nhất đặt lên ban thờ. Bếp lửa nhóm sớm hơn, nồi nước sôi nhanh hơn, tiếng cười cũng nhiều hơn. Những mẻ chè đầu xuân được làm ra trong cái tình xuân đầy đặn như thế, để mong một năm gia đình an ổn, thuận hòa.

Ngày ấy, tài sản quý nhất có lẽ là bộ ấm chén tử sa cất kỹ trong hòm gỗ. Chỉ lễ tết mới mang ra dùng. Nước giếng khơi đun sôi, để chậm vài giây rồi mới châm trà. Những sợi chè dần mở ra, rất chậm. Hương trà nhẹ như mùi cốm non. Ngụm đầu chát rất khẽ, rồi vị ngọt âm thầm lan sâu trong cuống họng, neo lại rất lâu. Đó là vị ngọt tự nhiên của chè, của sương nắng, của mồ hôi người chăm bón.

Bây giờ, cuộc sống đã khác. Con cháu mỗi người một ngả. Những đồi chè xưa chỉ còn là khoảng xanh trong ký ức. Ông ngoại đã hòa vào gió núi mây ngàn. Mẹ tôi nay đã ngoài bảy mươi, vẫn khỏe, vẫn ngồi tụng kinh mỗi đêm khuya. Và những câu chuyện làm chè, mẹ vẫn kể hoài. Mỗi lần nghe, tôi lại thấy hương trà cũ trở về, thấy bóng ông bên bếp đất, đôi tay đảo chè trên chiếc chảo gang đen bóng. Những điều đã xa, nhưng chưa bao giờ mất.

Có những giá trị không nằm ở sự đủ đầy, mà ở cách con người ta gìn giữ ký ức, gìn giữ nếp sống và tình thân qua năm tháng. Như chén trà cũ - không cần đậm, chỉ cần thật.

Cẩm Anh