ĐÀI PHÁT THANH
& TRUYỀN HÌNH HÀ NỘI

Hà Nội là trung tâm lớn và đang ngày càng phát triển, đi kèm với đó là lượng rác thải có xu hướng tăng dần. Hiện tại, rác thải sinh hoạt trung bình là 8.000 tấn/ngày, gây áp lực lớn đối với môi trường và hạ tầng xử lý. Vì vậy, cần có các biện pháp khoa học để giải quyết vấn đề này, và việc đầu tiên là làm tốt công việc phân loại rác tại nguồn.

Phân loại rác từ trong mỗi gia đình, khu dân cư

Là người dân gắn bó lâu năm với phố cổ Hà Nội, bà Trương Thị Liên (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) thấy quy định về phân loại rác thiết thực với đời sống của người dân. Nếu mỗi nhà có ý thức phân loại rác thì sẽ góp phần giữ cho môi trường sống ngày càng sạch, đẹp. Giữ gìn vệ sinh nơi mình ở cũng là làm đẹp cho cả khu phố, làm cho phường Hoàn Kiếm đẹp hơn trong mắt hàng triệu khách du lịch mỗi năm.

Bà Liên chia sẻ: "Việc thực hiện phân loại rất dễ, chỉ có phân thành loại nào ra loại đấy, không có gì là khó. Chẳng qua mọi người có làm hay không thôi! Nhưng theo tôi thì họ hoàn toàn làm được."

Bà Nguyễn Thị Thanh Hiếu (phường Hồng Hà, Hà Nội) lại rất quan tâm đến việc phân loại rác thải hữu cơ và vô cơ, đồng thời thường để riêng rác thải nhựa. Khi phường Hồng Hà thông báo tới các tổ dân phố và các hộ dân rằng theo luật định, trường hợp không phân loại đúng, đơn vị thu gom có quyền từ chối tiếp nhận, mọi người ở khu vực bà Hiếu sinh sống đều ý thức rằng: việc phân loại rác không còn dừng ở khuyến khích mà trở thành yêu cầu bắt buộc, gắn với trách nhiệm và có chế tài xử phạt.

Bà Hiếu bày tỏ: "Ở nhà chúng tôi thường xuyên phân loại rác, phân ra rác tái chế và loại rác khác để công nhân môi trường dễ vận chuyển, dễ phân loại."

Tại chung cư, việc phân loại rác lại càng cần thiết vì có hàng trăm hộ dân cùng tập kết rác về một điểm. Vì thế, vai trò của các hội đoàn thể trong việc tuyên truyền, vận động người dân chủ động phân loại rác càng giúp phát huy hiệu quả.

Việc những chai nhựa, thùng các tông, vỏ bao nilon đã qua sử dụng… được phân loại riêng trước khi cho vào thùng rác lớn trên phố là cách làm văn minh. Đó cũng là cách mỗi người dân góp phần giảm rác thải, giảm ô nhiễm, bảo vệ môi trường ngay từ chính ngôi nhà của mình.

Xử lý rác thải đã qua phân loại

Theo quy định hiện hành, hộ gia đình không phân loại rác hoặc không bỏ rác đúng nơi quy định có thể bị phạt từ 500.000 đến 1 triệu đồng. Tuy nhiên trong giai đoạn đầu, các đơn vị môi trường cho biết sẽ ưu tiên tuyên truyền, hướng dẫn để người dân đi dần vào nề nếp, tạo thành thói quen đối với cách phân loại rác trước khi mang đi đổ.

Để thực hiện quy định phân loại rác hiệu quả, vai trò của chính quyền cơ sở được đánh giá là rất quan trọng, nhất là khi Hà Nội chuẩn bị đấu thầu các gói vệ sinh môi trường từ năm 2026.

Ông Nguyễn Văn Quý - Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội - cho biết: "UBND các xã, phường bây giờ đóng vai trò chủ đầu tư thực hiện công tác duy trì vệ sinh môi trường trên địa bàn. Những nội dung này phải được lên một kế hoạch, phương án rất cụ thể để triển khai thực hiện. Từ đầu năm 2026, các gói thầu duy trì vệ sinh môi trường trên địa bàn sẽ được đấu thầu và lựa chọn đơn vị duy trì đủ năng lực. Những nội dung này phải được triển khai trong gói thầu và đưa vào trong hồ sơ."

UBND thành phố Hà Nội cũng đang yêu cầu đẩy nhanh tiến độ hàng loạt dự án xử lý chất thải, theo hướng tổng thể, đồng bộ từ quy hoạch, hạ tầng đến công nghệ và tổ chức thực hiện.

Đối với Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Nam Sơn, Dự án Nhà máy điện rác Sóc Sơn được yêu cầu hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh chủ trương đầu tư để nâng công suất thêm 1.600 tấn mỗi ngày; Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Xuân Sơn, thành phố yêu cầu điều chỉnh công suất Nhà máy điện rác AMACAO - Thành Công lên 1.000 tấn mỗi ngày.

Dự án xử lý rác đã qua chôn lấp tại Nam Sơn với công suất 2.250 tấn/ngày phải hoàn tất hồ sơ mời thầu, tổ chức lựa chọn nhà đầu tư trước ngày 30/4/2026. Thành phố cũng sẽ mở rộng không gian xử lý rác tại các khu vực khác như: đầu tư xây dựng Nhà máy xử lý rác thải Châu Can (xã Chuyên Mỹ) công suất 1.000 tấn/ngày và Nhà máy xử lý rác Núi Thoong (xã Xuân Mai) đang đề xuất điều chỉnh từ công suất 200 tấn lên 2.000 tấn/ngày.

Cùng với đó, thành phố yêu cầu rà soát, cập nhật quy hoạch xử lý chất thải vào Quy hoạch chung Thủ đô, dự báo nhu cầu đến năm 2030, tầm nhìn 2045, bảo đảm các dự án xử lý rác được tích hợp đồng bộ, tránh manh mún, chồng chéo.

Phân loại rác tại một số quốc gia trên thế giới

Nhìn ra thế giới, nhiều quốc gia đã xây dựng những mô hình phân loại và xử lý rác thải hiệu quả, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. 

Nhật Bản được xem là một trong những quốc gia tiêu biểu trên thế giới về phân loại và quản lý rác thải hiệu quả, nhờ sự kết hợp giữa ý thức cộng đồng, quy định chặt chẽ và ứng dụng công nghệ hiện đại. Từ triết lý “Mottainai” - đề cao việc không lãng phí - đến hệ thống phân loại rác chi tiết, Nhật Bản đã xây dựng một mô hình quản lý rác bền vững, đáng để nhiều quốc gia học hỏi.

Điểm nổi bật của hệ thống trên là cơ chế phân loại rác nghiêm ngặt, với số lượng danh mục lên tới 45 loại tại một số thành phố như Tokyo. Rác được chia theo vật liệu và tính chất, từ rác cháy được, rác không cháy được, chai nhựa PET, lon kim loại cho đến các loại nhựa, giấy, dầu ăn đã qua sử dụng hay rác nguy hại. Mỗi khu dân cư có lịch thu gom riêng cho từng loại rác; nếu không phân loại đúng quy định, rác có thể bị từ chối thu gom hoặc người dân bị xử phạt.

Trong sinh hoạt hằng ngày, người dân Nhật Bản phải tuân thủ các quy tắc cụ thể. Rác cháy được bao gồm thức ăn thừa, giấy thông thường, vải vóc và đồ gỗ nhỏ. Rác không cháy được gồm gốm sứ, kim loại, thủy tinh không tái chế và một số loại nhựa cứng. Chai nhựa PET và lon kim loại được thu gom riêng, yêu cầu súc rửa sạch, tháo nhãn và nắp trước khi bỏ đi. Ngoài ra, pin, bóng đèn hay thiết bị điện tử phải đưa đến các điểm thu gom chuyên biệt.

Bên cạnh ý thức cộng đồng, công nghệ đóng vai trò then chốt trong quản lý rác tại Nhật Bản. Các thùng rác thông minh tại những đô thị lớn có khả năng nhận diện, phân loại và nén rác tự động. Hơn 1.000 nhà máy đốt rác trên toàn quốc không chỉ giảm đáng kể thể tích rác thải (lên đến 90%) mà còn tạo ra điện và nhiệt có thể được sử dụng tại địa phương. Trí tuệ nhân tạo và robot cũng được sử dụng trong các trung tâm tái chế để tăng tốc độ phân loại và giảm sai sót.

Hàn Quốc cũng được xem là một trong những quốc gia châu Á phân loại rác thải hiệu quả nhất, với hệ thống quản lý nghiêm ngặt và sự tham gia chủ động của người dân. Một trong những điểm dễ nhận thấy khi đến Hàn Quốc là sự khan hiếm thùng rác công cộng. Điều này bắt nguồn từ chính sách “trả tiền theo lượng rác thải” được áp dụng từ năm 1995, buộc mỗi hộ gia đình phải chịu trách nhiệm trực tiếp với lượng rác mình thải ra.

Theo quy định, người dân phải mua túi rác chuyên dụng, thân thiện với môi trường để đựng rác sinh hoạt. Rác càng nhiều, chi phí càng cao. Nhờ đó, thói quen giảm rác và phân loại rác được hình thành rõ rệt trong đời sống hàng ngày. Việc vứt sai loại rác, đặc biệt là trộn rác thải thực phẩm với rác sinh hoạt, có thể bị phạt nặng.

Hiện nay, rác tại Hàn Quốc được chia thành ba nhóm chính: rác sinh hoạt thông thường, rác tái chế và rác thải thực phẩm. Rác tái chế tiếp tục được phân loại chi tiết như nhựa, giấy, kim loại, thủy tinh và xốp. Các vật dụng phải được làm sạch trước khi đem bỏ, nếu không sẽ không được thu gom.

Đặc biệt, gần như 100% rác thải thực phẩm tại Hàn Quốc được tái chế, mỗi ngày khoảng 15.000 tấn được xử lý để sản xuất phân bón, thức ăn chăn nuôi hoặc khí sinh học. Từ một quốc gia chỉ tái chế 2% rác vào thập niên 1990, Hàn Quốc đã cho thấy việc thay đổi thói quen và nâng cao trách nhiệm cá nhân có thể tạo ra khác biệt lớn trong bảo vệ môi trường.

Nhờ hệ thống quản lý bài bản, chính sách chặt chẽ và ý thức bảo vệ môi trường cao của người dân, Đức hiện là một trong những quốc gia có tỷ lệ tái chế cao hàng đầu thế giới. Việc phân loại rác không chỉ được khuyến khích mà còn là trách nhiệm bắt buộc của mỗi người dân, nếu vi phạm có thể bị xử phạt.

Theo Luật Kinh tế Tuần hoàn, từ năm 2015, rác thải tại Đức phải được thu gom riêng biệt theo từng nhóm như giấy, nhựa,kim loại, thủy tinh và rác hữu cơ. Tại các khu dân cư, người dân thường sử dụng các thùng rác phân theo màu sắc. Thùng màu xanh dương dùng cho giấy và bìa carton. Thùng màu vàng hoặc cam dành cho bao bì nhựa và kim loại như túi nilon, hộp sữa, hộp sữa chua.

Tùy quy định của từng địa phương ở Đức, thủy tinh tuỳ theo màu sắc được phân loại vào ba thùng riêng hoặc một thùng chia ba ngăn. Pin, đồ điện tử và rác cồng kềnh được thu gom riêng tại các điểm chuyên biệt. Để thuận tiện cho người dân, mỗi địa phương đều phát hành lịch thu gom rác, cung cấp thông tin ngày thu gom từng loại rác và địa chỉ các điểm tiếp nhận rác đặc biệt.

Một điểm đặc trưng khác của Đức là hệ thống hoàn tiền vỏ chai - Pfand. Khi mua đồ uống đóng chai hoặc lon, người mua trả thêm tiền đặt cọc, từ 0,08 đến 0,25 euro. Khoản này sẽ được hoàn lại khi vỏ chai được trả tại cửa hàng hoặc máy tự động (Pfandautomat).

Từ tháng 5/2025, Đức áp dụng quy định mới đối với rác hữu cơ, yêu cầu tạp chất không phân hủy như nhựa không được vượt quá 1%. Quy định này tiếp tục khẳng định quyết tâm của Đức trong việc xây dựng nền kinh tế xanh và phát triển bền vững.