Nhớ món cọ ỏm quê nhà
Trong ký ức của mỗi người, luôn có một miền thương nhớ rất riêng. Có người là một con ngõ nhỏ, có người là mùi khói bếp chiều đông, và với ai đó, miền thương nhớ ấy bắt đầu từ một món ăn quê nhà - mộc mạc thôi, nhưng đủ để mỗi lần nhớ về, lòng lại chùng xuống dịu dàng.
Quê tôi ở vùng trung du Phú Thọ - nơi những hàng cọ đứng lặng lẽ trên triền đồi, in sâu vào ký ức của bao thế hệ người con quê hương. Giữa năm, cọ ra hoa, kết trái. Khi đông về, cả vùng đồi như khoác lên mình sắc tím sẫm của những buồng cọ chín. Quả cọ được hái xuống, đem ỏm, đồ xôi hay chế biến thành đủ món ăn dân dã. Hương vị bùi béo, giản dị ấy đã nuôi dưỡng tâm hồn bao người, để rồi khi xa quê, chỉ cần thoáng nghĩ thôi cũng đủ khiến lòng dạ bồi hồi.
Tôi lớn lên cùng hình ảnh bà nội đội thúng cọ từ ngoài đồi trở về. Những buổi chiều se lạnh, bà nhóm bếp rơm, mùi khói ngai ngái lan khắp gian bếp nhỏ. Bà vừa xát cọ trong chiếc rổ tre, vừa thủ thỉ kể chuyện ngày xưa. Đôi bàn tay gầy guộc thoăn thoắt làm việc, từng quả cọ xanh sẫm dần bóng lên, mượt mà như được đánh sáp. Tôi ngồi bên, ánh mắt háo hức chờ đợi, nghe bà chậm rãi bảo: “Cọ ngon phải là quả chín già, hái từ cây ít bị động. Có thế mới bùi, mới ngậy”.
Mẹ tôi lại khéo léo trong cách chế biến. Khi cọ ỏm vừa chín tới, mẹ bày ra mâm cùng bát muối vừng. Miếng cọ béo ngậy, dẻo quánh trong miệng, vừa bùi vừa phảng phất chút vị chát, quyện với muối vừng mằn mặn, thơm thơm, khiến người ăn nhớ mãi không quên. Những ngày mưa lạnh, mẹ còn đồ xôi cọ. Quả cọ được tách khéo, trộn cùng gạo nếp nương, đưa lên chõ. Khi mở nắp, hương nếp hòa quyện cùng vị béo của cọ lan tỏa khắp gian nhà, ấm áp vô cùng.
Mấy cô bác hàng xóm hay sang chơi. Có người vừa véo miếng xôi cọ vừa cười bảo: “Thứ quả quê mình đấy, ăn quen rồi, cứ đến mùa là nhớ, là thèm”. Tiếng cười, tiếng chuyện trò rộn ràng khiến gian bếp nhỏ trở thành nơi gắn kết tình làng nghĩa xóm, nơi món ăn quê nhà không chỉ nuôi ta lớn mà còn sưởi ấm lòng người.
Ngoài cọ ỏm, cọ xôi, bà tôi còn muối dưa cọ. Quả cọ chín được ỏm, tách lấy cùi, cho vào vại đất rắc muối, ủ vài ngày. Bữa cơm đông, chỉ cần đĩa cọ muối, thêm bát canh rau tập tàng là đã đủ ngon miệng. Tôi nhớ có lần trời rét đậm, cả nhà quây quần bên mâm cơm, bà gắp cho tôi miếng cọ muối, giọng hiền từ: “Ăn đi cháu, đơn giản thôi nhưng no bụng, ấm lòng”. Giờ nghĩ lại, miếng cọ ấy đâu chỉ là món ăn, mà là cả một đời thương yêu bà dành cho con cháu.
Tôi xa quê đã lâu. Mỗi lần trở về, nhìn những đồi cọ xanh biếc trập trùng, ký ức mùa đông năm cũ lại ùa về - có khói bếp, có tiếng cười, có mùi cọ ỏm nóng hổi lan trong gian nhà nhỏ. Quả cọ quê tôi chẳng phải cao lương mỹ vị, nhưng cái vị bùi béo ấy đã lặng lẽ khắc sâu trong ký ức, trở thành dấu ấn của một tuổi thơ bình yên. Cây cọ không chỉ che mái nhà, mà còn mang theo hồn đất, hồn người quê tôi.
Trong ký ức tôi, mùa cọ chín không chỉ là mùa quả mà là mùa của quê hương - nơi có bà, có mẹ, có xóm giềng thân thuộc, có những tháng năm êm đềm không dễ gì tìm lại.
Dẫu đi xa, nhưng mỗi độ xuân về, lòng tôi vẫn thổn thức nhớ quê, nhớ mùa cọ chín, nhớ món cọ ỏm quê nhà. Nhớ để biết rằng, mình vẫn có một miền ký ức trong veo để trở về - một miền ký ức giản dị, mà ngọt ngào như chính hương vị của quả cọ năm nào.
Có những món ăn không chỉ để no lòng, mà còn để giữ lại một miền quê trong ký ức. Và đôi khi, chỉ cần nhớ về là đã thấy mình được an ủi, được sưởi ấm giữa những tháng ngày xa xứ.
Trà Bình
