Một năm sóng gió với nước Mỹ và thế giới
Ngày 20/1/2026 đánh dấu tròn một năm Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại Nhà Trắng - giai đoạn với một loạt thay đổi chính sách dồn dập, mở rộng quyền lực của ông và định hình lại quan hệ của Mỹ với thế giới.
Cách đây một năm, ngày 20/1/2025, khi trở lại Nhà Trắng bắt đầu nhiệm kỳ hai, Tổng thống Mỹ Donald Trump cam kết tái định hình nền kinh tế, bộ máy liên bang, chính sách nhập cư và nhiều khía cạnh của đời sống văn hóa Mỹ. Thực tế cho thấy ông đã thúc đẩy phần lớn chương trình nghị sự đó, qua đó trở thành một trong những tổng thống có quyền lực nhất trong lịch sử hiện đại của Mỹ.
Dấu ấn của ông Trump sau một năm trở lại Nhà Trắng
Ngày 20/1/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có lần xuất hiện khá hiếm hoi tại cuộc họp báo ở Nhà Trắng, nhân dịp tròn một năm ông bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai. Tại cuộc họp báo kéo dài hơn 100 phút, ông Trump tập trung nêu bật những kết quả mà chính quyền của ông đạt được trong lĩnh vực kinh tế, nhập cư, an ninh và đối ngoại trong năm đầu tiên trở lại cầm quyền.
"Đây là những thành tựu. Chúng ta có một cuốn sách ghi lại những thành tựu mà chúng ta đã đạt được, từng trang từng trang, từng việc riêng lẻ. Tôi có thể đứng đây và đọc cả tuần mà vẫn chưa xong. Chúng ta đã làm được nhiều hơn bất kỳ chính quyền nào khác, xét về quân sự, về việc chấm dứt các cuộc chiến."
Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Theo các nhà sử học và nhà phân tích, việc các Tổng thống Mỹ thời hiện đại tìm cách mở rộng quyền lực ngay sau khi nhậm chức như ông Trump không phải là chuyện hiếm. Tuy nhiên, trong năm qua, ông Trump đã đẩy mạnh quyền lực hành pháp với tốc độ hiếm thấy. Ngay sau lễ nhậm chức, ông Trump đã ký khoảng 200 văn kiện gồm sắc lệnh hành pháp, bản ghi nhớ và tuyên bố tổng thống, đồng thời hủy nhiều sắc lệnh được ban hành dưới thời chính quyền Biden.
Trong một năm sau đó, ông Trump đã ký tổng cộng 229 sắc lệnh hành pháp, 57 bản ghi nhớ và 118 tuyên bố tổng thống. Các động thái hành pháp của ông Trump trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ hai nhiều hơn bất cứ chính quyền tiền nhiệm nào và thậm chí vượt cả nhiệm kỳ đầu của chính ông Trump.
Về mặt đối nội, ngay từ những ngày đầu nhiệm kỳ, ông Trump đã tiến hành loạt động thái quyết liệt nhằm thực hiện cam kết về tái cấu trúc nền kinh tế, bộ máy hành chính liên bang, chính sách nhập cư và phần lớn đời sống văn hóa của nước Mỹ. Ông thực thi quyết liệt cuộc cải tổ thể chế theo hướng tăng quyền quyết định của chính phủ liên bang và hạn chế quyền tự quyết của chính quyền bang, chỉ sử dụng nhân sự thật sự trung thành với mình và đẩy người theo phe Đảng Dân chủ ra khỏi bộ máy công quyền. Cái giá mà ông Trump phải trả là ở Mỹ bùng phát làn sóng biểu tình phản đối ông với khẩu hiệu "No King", hàm nghĩa phê phán ông Trump chuyên quyền và độc đoán như một vị vua ở thời phong kiến.
Kiềm chế và kiểm soát nhập cư được xem là trọng tâm chương trình nghị sự của ông Trump kể từ lần đầu tranh cử tổng thống. Trong năm đầu nhiệm kỳ hai, chính quyền của ông đã thông qua khoản ngân sách lên tới 170 tỷ USD cho chương trình kiểm soát nhập cư, với mục tiêu trục xuất một triệu người nhập cư trái phép một năm. Chính quyền cũng triển khai hàng nghìn đặc vụ Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) để truy quét và bắt giữ người nhập cư không giấy tờ trên khắp nước Mỹ. Dù ông Trump đã làm rất tốt trong việc phong tỏa biên giới, chiến lược truy quét quyết liệt của ICE có thể kéo theo những hệ quả chính trị trong nước.
Bế tắc chính trị ở Mỹ năm 2025 đã dẫn đến việc chính phủ liên bang đóng cửa từ ngày 1/10/2025 do Quốc hội không thông qua được ngân sách, gây ảnh hưởng kinh tế nghiêm trọng, buộc hàng trăm ngàn nhân viên phải nghỉ việc không lương và đình trệ các dịch vụ công, phản ánh sự phân cực sâu sắc giữa hai Đảng Dân chủ và Cộng hòa trong việc đàm phán về ngân sách và các chương trình phúc lợi xã hội.
Về mặt đối ngoại, tiếp tục theo đuổi chính sách “Nước Mỹ trên hết”, đoạn tuyệt với cách tiếp cận đa phương của chính quyền tiền nhiệm Joe Biden. Chính quyền Tổng thống Trump đã công bố Chiến lược an ninh quốc gia mới, đánh dấu bước ngoặt lớn trong chính sách đối ngoại Mỹ, từ bỏ chủ nghĩa toàn cầu để ưu tiên lợi ích quốc gia theo nguyên tắc "Nước Mỹ trên hết". Việc đề cao tính thực dụng trong chiến lược này đã gây ra cú sốc cho các đồng minh của Mỹ, đặc biệt là tại khu vực châu Âu.
"Tổng thống vì hòa bình", đó là cụm từ ông Trump thường sử dụng để mô tả bản thân khi tham gia vào các nỗ lực làm trung gian hòa giải cho nhiều cuộc xung đột trên toàn cầu: chấm dứt xung đột Israel - Iran, chiến sự Gaza, giao tranh Ấn Độ - Pakistan, ký thỏa thuận hòa bình giữa Congo và Rwanda, làm trung gian để Campuchia - Thái Lan ký thỏa thuận hòa bình và tìm cách kết thúc chiến sự Nga - Ukraine.
Tuy nhiên, việc chính quyền Tổng thống Trump đặc biệt coi trọng việc sử dụng sức mạnh quân sự của Mỹ ở nhiều nơi trên thế giới, kéo theo đó là hành động quân sự và can dự ngoại giao với các đối tác và đồng minh đang gây ra nhiều tranh cãi. Quan hệ giữa Mỹ và các đồng minh NATO cũng xuất hiện rạn nứt khi chính quyền ông Trump bày tỏ quyết tâm kiểm soát Greenland, hòn đảo rộng lớn có vị trí chiến lược hiện do Đan Mạch quản lý.
Dù thể hiện vai trò tích cực trong giải quyết xung đột, nước Mỹ dưới thời ông Trump tiếp tục thu hẹp vai trò trong các thể chế đa phương. Ngay sau khi nhậm chức, chính quyền ông rút Mỹ khỏi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Hiệp định Khí hậu Paris và gần đây nhất là tuyên bố rút khỏi 66 tổ chức quốc tế, trong đó có 31 tổ chức liên quan tới Liên hợp quốc. Động thái này vấp phải chỉ trích cả trên trường quốc tế lẫn dư luận trong nước.
Một trong những chính sách kinh tế quan trọng nhất của Tổng thống Trump là việc áp đặt thuế quan trên diện rộng đối với các đối tác thương mại của Mỹ. Ông Trump lập luận rằng thuế quan sẽ tạo ra doanh thu và cân bằng lại các thỏa thuận thương mại toàn cầu, trong khi các nhà phê bình cho rằng chúng tương đương với một loại thuế đánh vào người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ.
Cách tiếp cận về thuế quan của ông Trump cũng dẫn tới các biện pháp trả đũa từ một số đối tác thương mại, đáng chú ý là Trung Quốc. Hai nền kinh tế lớn nhất thế giới có thời điểm liên tục áp thuế đáp trả nhau trước khi các cuộc đàm phán song phương giúp xoa dịu tình hình.
Hiện vẫn còn quá sớm để đánh giá toàn diện nhiệm kỳ hai của Tổng thống Trump khi ông vẫn còn ba năm phía trước. Tuy nhiên, với những gì đã diễn ra, một số nhà sử học nhận xét rằng, tốc độ thay đổi, phong cách của ông Trump, cách mọi thứ được tiến hành và cách tiếp cận của ông đều không giống bất kỳ tổng thống nào trong lịch sử nước Mỹ.
Phản ứng trái chiều trong dư luận và giới chuyên gia
Ông Donald Trump đã hoàn thành một năm của nhiệm kỳ thứ hai đầy biến động, triển khai một chương trình nghị sự trong nước đầy tham vọng nhằm định hình lại bối cảnh chính trị, xã hội và kinh tế của nước Mỹ. Những người ủng hộ Tổng thống Trump ca ngợi ông vì đã sử dụng quyền lực bầu cử của mình để thực hiện những lời hứa đã đưa ra trong cuộc bầu cử nhằm khôi phục vị thế của nước Mỹ, trong khi những người chỉ trích ông cáo buộc ông làm suy yếu các nguyên tắc cốt lõi như pháp quyền, làm sâu sắc thêm sự chia rẽ xã hội và chính trị, và quản lý kinh tế yếu kém.
Mức độ ủng hộ ở trong nước dành cho Tổng thống Trump phản ánh rõ sự chia rẽ sâu sắc của xã hội Mỹ. Theo số liệu tổng hợp của Real Clear Politics, tính đến ngày 18/1, tỷ lệ ủng hộ dành cho ông chỉ đạt 42,4%, trong khi tỷ lệ phản đối lên tới 55,2%. Theo khảo sát dư luận do công ty Ipsos thực hiện cho hãng tin Reuters trong tuần trước, tỷ lệ ủng hộ ông Trump ở mức 41%, trong khi 58% người trưởng thành tại Mỹ không tán thành cách ông điều hành đất nước. Mức ủng hộ này thấp so với mặt bằng chung của các đời Tổng thống Mỹ, nhưng chưa phải mức thấp nhất từng ghi nhận trong nhiệm kỳ thứ hai của ông.
Một cuộc thăm dò gần đây cho thấy 56% người trưởng thành ở Mỹ tin rằng Trump đã đi quá xa với Venezuela. 57% không muốn Mỹ tấn công Iran. Ngay cả trước khi Trump tuyên bố áp thuế đối với Greenland, chỉ có 17% tán thành mong muốn của Trump trong việc sáp nhập Greenland, và 71% phản đối việc sử dụng vũ lực quân sự để thực hiện điều đó.
"Từ năm 1945, Mỹ đã cố gắng hỗ trợ hòa bình thế giới thông qua Liên hợp quốc. Đó là lý do Liên hợp quốc tồn tại. Nhưng hành động đột kích vào Venezuela là một sự xúc phạm đến những nguyên tắc đó, cho thấy Tổng thống Trump có quyền quyết định việc sử dụng vũ lực và điều đó sẽ gây ra sự bất đồng lớn trên thế giới. Điều đó sẽ không giúp khôi phục vai trò lãnh đạo và sự ủng hộ của Mỹ đối với luật pháp quốc tế trong ngắn hạn mà chỉ gây ra sự mất lòng tin lớn hơn. Sẽ mất nhiều năm trước khi Mỹ có thể lấy lại được uy tín hoặc sự tôn trọng của mình với tư cách là một quốc gia hàng đầu về luật pháp và dân chủ."
Bà Mary Ellen O'connell - Giáo sư Luật và Nghiên cứu hòa bình quốc tế, Đại học Notre Dame, Mỹ.
Về mặt kinh tế, tỷ lệ ủng hộ dành cho Tổng thống Trump nhìn chung rất thấp. Tỷ lệ tán thành chỉ còn 40% - giảm gần 10 điểm phần trăm so với thời điểm ông nhậm chức - và tỷ lệ phản đối lên tới 60%. Khảo sát của AP-NORC cũng cho thấy ông Trump chưa thuyết phục được người dân Mỹ rằng nền kinh tế đang ở trạng thái tốt.
Trong khi đó, kết quả thăm dò của CNN cho thấy 55% số người được hỏi tin rằng các chính sách của ông Trump “đã gây tổn hại cho nền kinh tế” và Tổng thống Mỹ không làm đủ các biện pháp cần thiết để giảm giá cả. Cuộc thăm dò mới nhất của Wall Street Journal cho thấy Trump đang thua nặng nề trong cuộc chiến chống lạm phát, và ông không tập trung đủ vào nền kinh tế.
Theo các nhà phân tích, do hiến pháp không cho phép tranh cử thêm nhiệm kỳ nữa, ông Trump nhiều khả năng sẽ đối mặt với xu hướng quyền lực suy giảm dần khi bước sang năm thứ hai. Dù ngày càng nhiều cử tri Mỹ không hài lòng với cách điều hành kinh tế và đặt câu hỏi về các ưu tiên chính sách của Nhà Trắng, ông Trump vẫn giữ được sự ủng hộ đáng kể từ nhóm cử tri nòng cốt.
Bầu cử giữa kỳ - phép thử với chính quyền Trump
Bước sang năm thứ hai của nhiệm kỳ này, ông Trump phát tín hiệu tiếp tục theo đuổi các ưu tiên chính sách cứng rắn, trong bối cảnh chia rẽ trong nước gia tăng. Tuy nhiên, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới sẽ là phép thử mang tính sống còn đối với chính quyền Tổng thống Trump.
Chiến thắng trong cuộc bầu cử này sẽ giúp ông Trump rộng đường thực thi các chính sách cho mục tiêu “Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại”. Ngược lại, nếu để Hạ viện rơi vào tay Đảng Dân chủ thì Đảng Cộng hòa của ông Trump sẽ mất thế độc tôn và quyền lực của vị Tổng thống thứ 47 của Mỹ sẽ bị kiềm chế.
Trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11/2026, ông Trump không có tên trong danh sách ứng cử viên, nhưng ông đang tham gia vào cuộc bầu cử này với mục đích giữ vững vai trò tổng thống của mình. Ngay từ mùa hè năm 2025, tức là 18 tháng trước Ngày bầu cử năm 2026, ông Trump đã thúc giục các nghị sĩ Cộng hòa đang cân nhắc tranh cử vào Thượng viện hoặc chức Thống đốc hãy tái tranh cử. Ông Trump cảnh báo rằng, nếu Đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát Quốc hội, ông có thể phải đối mặt với một cuộc luận tội lần thứ ba.
Các nghị sĩ Dân chủ tại Hạ viện đã luận tội ông Trump hai lần trong nhiệm kỳ 2017 - 2021 của ông, nhưng cả hai lần Thượng viện do Đảng Cộng hòa kiểm soát đều không bỏ phiếu để phế truất ông. Tuy nhiên, quá trình luận tội sẽ tiêu tốn thời gian của một nhiệm kỳ tổng thống và có thể làm chệch hướng các mục tiêu chính sách. Chính vì vậy, ông Trump và các thành viên Đảng Cộng hòa được dự báo sẽ tập trung vào việc huy động những cử tri ít khi đi bỏ phiếu, một chiến lược đã thành công đối với ông Trump trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024.
Tổng thống Trump thừa nhận đảng cầm quyền thường gặp bất lợi trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, khi lịch sử cho thấy đảng kiểm soát Nhà Trắng hay mất ghế tại Quốc hội trong các kỳ bầu cử này. Tuy nhiên ông Trump cho rằng vấn đề không nằm ở chính sách mà ở cách truyền tải thông điệp, khi cử tri chưa nhìn thấy đầy đủ những thành tựu mà chính quyền đạt được.
Phát biểu trong một cuộc vận động tranh cử ở bang Pennsylvania, một khu vực cạnh tranh mà Đảng Cộng hòa coi là rất quan trọng để duy trì thế đa số của họ trong Quốc hội vào năm 2026, ông Trump lập luận rằng các chính sách kinh tế của ông, bao gồm việc áp đặt thuế quan rộng rãi đối với hàng nhập khẩu, đang phát huy tốt. Những hiệu quả tích cực đó bao gồm tạo thêm việc làm, thúc đẩy thị trường chứng khoán và thu hút đầu tư ngày càng tăng vào Mỹ.
"Tôi không có ưu tiên nào cao hơn việc giúp nước Mỹ trở nên dễ sống hơn. Chúng ta còn ba năm hai tháng - theo tôi, đó là một quãng thời gian dài. Vẫn còn rất nhiều thời gian và rất nhiều việc cần làm."
Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Đảng Cộng hòa hiện nắm giữ đa số sít sao ở cả Hạ viện và Thượng viện. Nếu họ mất quyền kiểm soát chỉ một viện, Đảng Dân chủ có thể dễ dàng cản trở phần lớn chương trình nghị sự của ông Trump trong hai năm cuối nhiệm kỳ tổng thống. Nếu Đảng Cộng hòa để mất một hoặc cả hai viện Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa kỳ, khả năng thúc đẩy chương trình nghị sự của ông Trump trong nửa sau nhiệm kỳ sẽ bị suy giảm đáng kể.
Trong khi đó, có nhiều yếu tố có thể dẫn đến tác động tích cực cho Đảng Dân chủ, đặc biệt là chi phí sinh hoạt. Điều này đặt Đảng Cộng hòa vào thế khó vì một phần lý do ông Donald Trump giành chiến thắng vang dội ở bảy bang chiến địa là nhờ lời hứa giải quyết lạm phát.
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới vì thế được xem là phép thử mang tính sống còn đối với chính quyền Tổng thống Trump. Đảng Dân chủ cho rằng người dân Mỹ chưa hề cảm nhận được lợi ích thực chất từ các chính sách kinh tế mà ông Trump ca ngợi, đồng thời cảnh báo rằng các biện pháp nhập cư cứng rắn đang gây tổn hại cho nền kinh tế và thị trường lao động.
Kể từ khi nhậm chức nhiệm kỳ cách đây tròn một năm, ông Trump đã trở thành nhân vật lớn có sức ảnh hưởng nhất trên chính trường với hàng loạt dấu ấn. Giới phân tích đánh giá những thay đổi trong năm đầu tiên ở nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tạo ra những ảnh hưởng chưa từng có tiền lệ trong suốt gần 250 năm lịch sử của nền Cộng hòa Mỹ.
Một năm đầy sóng gió qua đi, ông Trump đã thúc đẩy việc tái định hình nền kinh tế, các đường biên giới và vị thế của nước Mỹ trên trường quốc tế.
