ĐÀI PHÁT THANH
& TRUYỀN HÌNH HÀ NỘI

Tổng thống Donald Trump muốn lãi suất giảm mạnh, thị trường chứng khoán bùng nổ và có lẽ quan trọng nhất là Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (FED) Jerome Powell từ chức. Nhưng cuộc điều tra hình sự chưa từng có tiền lệ của chính quyền Trump đối với ông Powell có thể sẽ không đạt được bất kỳ kết quả nào trong số này.

Trên thực tế, sự leo thang đáng kinh ngạc của cuộc đối đầu kéo dài giữa ông Trump và ông Powell có thể phản tác dụng. Nó có thể trì hoãn các kế hoạch cắt giảm lãi suất, làm gia tăng lo ngại trên Phố Wall và thúc đẩy ông Powell tại vị lâu hơn.

Việc Bộ Tư pháp Mỹ đe dọa truy tố hình sự ông Powell thậm chí còn có thể khiến ông Trump khó thay thế ông Powell bằng một người trung thành hơn.

“Đây là kiểu chiến tranh pháp lý tồi tệ nhất”, “một bước đi quá giới hạn” - cựu chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Dallas, Richard Fisher, nói với CNN ngày 12/1 trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại. Cũng theo ông Fisher, ông không biết Tổng thống Trump đang cố gắng đạt được điều gì thông qua cuộc điều tra hình sự “ngoài việc trả thù”.

Ông Trump sẽ không thắng?

Theo giới quan sát, xét trên nhiều khía cạnh, ranh giới đỏ đã bị vượt qua. Để tránh gây hoang mang cho các nhà đầu tư và CEO, chính quyền Trump trước đây từng tránh chỉ trích trực tiếp ông Powell, thay vào đó chỉ sử dụng những lời lẽ xúc phạm trong các tuyên bố công khai.

Sau khi Bộ Tư pháp Mỹ đe dọa truy tố hình sự ông Powell liên quan dự án cải tạo trụ sở trị giá hơn 2,5 tỷ USD, các nhà đầu tư đã ngay lập tức bày tỏ không hài lòng với sự leo thang đột ngột này, và nhanh chóng nối lại chiến dịch “bán hàng cho Mỹ” bắt đầu từ mùa xuân năm ngoái để phản ứng lại việc ông Trump tăng thuế quan lịch sử.

Thị trường chứng khoán Mỹ và đồng đô la giảm nhẹ vào sáng 12/1. Trong khi đó, phản ứng rõ rệt hơn đến từ thị trường kim loại quý, khi giá vàng tăng vọt 3% lên mức cao kỷ lục mới, vượt qua mốc 4.600 đô la. Giá bạc, sau năm tăng trưởng mạnh nhất kể từ năm 1979, cũng tăng thêm 8% trong cùng ngày.

Các nhà kinh tế không khỏi lo ngại cuộc điều tra hình sự của Bộ Tư pháp đối với ông Powell sẽ nhắm trực tiếp vào tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang, vốn được thiết kế để tách biệt khỏi sự can thiệp chính trị.

“Việc cố gắng hình sự hóa hoạt động hoạch định chính sách tiền tệ là một điều đáng phẫn nộ”. “Mọi người Mỹ đều nên phản đối điều này”, giáo sư kinh tế Justin Wolfers của Đại học Michigan nói.

Ông Tim Mahedy, một cựu quan chức tại Cục Dự trữ Liên bang San Francisco, cho rằng Tổng thống Trump đang cố gắng gửi một thông điệp tới các quan chức hiện tại và tương lai của Fed, những người không tuân theo mong muốn lãi suất thấp của ông.

“Ông Trump sẽ không thắng được chuyện này đâu,” ông Mahedy, CEO kiêm nhà kinh tế trưởng của Access Macro, một công ty tư vấn, cho biết. “Ông Powell không phải là người dễ bị bắt nạt. Họ sẽ không cắt giảm lãi suất vào tháng Giêng đâu.”

Động thái này thậm chí còn khiến Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent khó chịu. Một nguồn tin thân cận nói với CNN rằng, ông Bessent đã bày tỏ không hài lòng với quyết định truy tố ông Jerome Powell và lo ngại rằng quyết định này sẽ gây tổn hại cho thị trường – một hệ luỵ tiềm tàng của việc sa thải ông Powell mà ông Trump đã từng cảnh báo.

Khả năng hạ lãi suất vẫn rất thấp

Trên thực tế, theo công cụ CME FedWatch, thị trường chỉ dự đoán 5% khả năng Fed sẽ hạ lãi suất tại cuộc họp tiếp theo vào cuối tháng 1. Con số này hầu như không thay đổi so với mức 4,4% hôm 11/1 và giảm so với mức 17% cách đây một tuần.

“Đây là một hành động thái quá, nếu do bất kỳ tổng thống nào khác thực hiện thì sẽ gây sốc,” cựu phó Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Alan Blinder bình luận. “May mắn thay, Cục Dự trữ Liên bang và chủ tịch của cơ quan này, ông Jerome Powell, không dễ bị đe dọa.”

Các chuyên gia theo dõi Cục Dự trữ Liên bang cho rằng những lời chỉ trích của ông Trump nhắm vào thể chế này có thể khiến các quan chức đang lưỡng lự về việc cắt giảm lãi suất ngần ngại khi bị coi là đang làm theo lệnh của tổng thống.

“Nhìn chung, điều này phản tác dụng đối với chương trình nghị sự của tổng thống và gần như buộc FOMC phải có lập trường cứng rắn hơn để tránh áp lực chính trị”, ông Mahedy nói.

Tất cả các cựu chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang còn sống và một nhóm lưỡng đảng gồm các cựu bộ trưởng Tài chính và các nhà kinh tế Nhà Trắng ngày 12/1 đã ra tuyên bố bảo vệ ông Powell trước “nỗ lực chưa từng có nhằm sử dụng các cuộc tấn công truy tố để làm suy yếu” tính độc lập của Fed.

Trong khi đó, Nhà Trắng đã tìm cách tách ông Trump khỏi cuộc điều tra của Bộ Tư pháp. Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ngày 12/1 nói với các phóng viên rằng ông Trump chưa bao giờ chỉ đạo Bộ Tư pháp mở cuộc điều tra đối với ông Powell, người mà trước đây ông từng chế giễu là “gã ngốc”, “kẻ đần độn” và “kẻ ngốc hoàn toàn”.

Ông Powell có thể không rút lui một cách êm đềm

Những nỗ lực của Tổng thống Trump nhằm loại bỏ chủ tịch Fed Powell có thể sẽ phản tác dụng. Mặc dù nhiệm kỳ chủ tịch của ông Powell sẽ kết thúc vào tháng 5, nhưng về lý thuyết, ông có thể tiếp tục ở lại Cục Dự trữ Liên bang trong nhiều năm nữa vì nhiệm kỳ của ông tại hội đồng thống đốc quyền lực này không kết thúc cho đến tháng 1 năm 2028.

Ông Powell đến nay vẫn kín tiếng về việc liệu ông có tiếp tục ở lại Fed hay không, do đó vẫn có thể giữ một tiếng nói mạnh mẽ ủng hộ sự độc lập của Fed.

Khi được hỏi về vấn đề này vào tháng 12, ông Powell đã lảng tránh, chỉ nói rằng: “Tôi đang tập trung vào thời gian còn lại của mình trên cương vị chủ tịch. Tôi không có gì mới để nói với các bạn về vấn đề đó.”

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là tính đến tuần trước, những người đặt cược trên thị trường dự đoán Kalshi cho rằng có 85% khả năng ông Powell sẽ rời chức Thống đốc Fed trước tháng 8. Nhưng tỷ lệ cược đó đã giảm mạnh sau khi có tin về cuộc điều tra hình sự và hiện chỉ còn 55%.

Nói cách khác, thị trường cho rằng ông Powell nhiều khả năng sẽ tiếp tục tại vị lâu hơn, và điều này hoàn toàn trái ngược với mong muốn của ông Trump.

“Tôi thấy đây là một động thái thực sự thiếu khôn ngoan,” ông Douglas Holtz-Eakin, chủ tịch của American Action Forum, một tổ chức tư vấn trung hữu, nói.

Một động thái thiếu khôn ngoan

Ông Trump có thể sớm công bố người được ông lựa chọn để thay thế ông Powell, với những ứng cử viên hàng đầu bao gồm cựu Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Kevin Warsh và nhà kinh tế Nhà Trắng Kevin Hassett. Tuy nhiên, người đó phải được Thượng viện Mỹ phê chuẩn, tron khi cuộc điều tra đối với ông Powell dường như đã làm phức tạp thêm đáng kể nhiệm vụ này.

Vài phút sau tuyên bố video đầy thách thức của ông Powell vào tối 11/1, Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Thom Tillis tuyên bố trên kênh X rằng trát triệu tập này sẽ xóa bỏ “mọi nghi ngờ còn lại” về việc các quan chức của chính quyền Trump đang “tích cực thúc đẩy việc chấm dứt tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang”.

Thượng nghị sĩ Tillis, thành viên Ủy ban Ngân hàng Thượng viện, nơi sẽ xem xét đề cử người thay thế ông Powell, cho biết ông sẽ phản đối việc phê chuẩn “bất kỳ ứng cử viên nào cho Cục Dự trữ Liên bang - bao gồm cả vị trí Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang sắp trống” cho đến khi vấn đề pháp lý của ông Powell được giải quyết.

Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Alaska Lisa Murkowski hôm 12/1 cũng cho biết bà ủng hộ động thái của Thượng nghị sĩ Tillis, gọi hành động của chính quyền Trump “không khác gì một nỗ lực ép buộc”.

Nếu các đảng viên Cộng hòa khác làm theo, điều đó có thể làm chậm hoặc cản trở nỗ lực của ông Trump trong việc phê chuẩn người thay thế ông Powell.