Đối thoại và đối đầu tại Davos
Các lãnh đạo chính trị và kinh tế hàng đầu thế giới sẽ nhóm họp tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) thường niên ở Davos, Thụy Sĩ, trong bối cảnh trật tự kinh tế toàn cầu dựa trên luật lệ đang chịu sức ép chưa từng có.
Hội nghị năm nay diễn ra khi những khác biệt sâu sắc về định hướng chính sách, đặc biệt từ Mỹ, đặt ra câu hỏi về vai trò và tương lai của mô hình hợp tác đa phương mà Davos theo đuổi suốt nhiều thập kỷ.
Tinh thần đối thoại
Diễn đàn Kinh tế Thế giới lần thứ 56 mang chủ đề “Tinh thần Đối thoại”. Ban lãnh đạo diễn đàn cho rằng trong bối cảnh bất định hiện nay, việc các nhà lãnh đạo gặp gỡ trực tiếp để tìm lối đi chung cho kinh tế và chính trị toàn cầu là điều tối quan trọng.
Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc WEF Borge Brende nhấn mạnh đối thoại không phải là một lựa chọn xa xỉ, mà là nhu cầu thiết yếu. Tuy vậy, nhiều ý kiến hoài nghi cho rằng khi Mỹ và Trung Quốc ngày càng tận dụng sức mạnh để phục vụ lợi ích riêng, Davos có nguy cơ trở nên lỗi thời.
Theo ông Daniel Woker, cựu đại sứ Thụy Sĩ, trong một thế giới nơi mỗi quốc gia chỉ lo cho mình, rất khó để biện minh cho sự tồn tại của một diễn đàn cổ vũ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ.
Hội nghị năm nay cũng diễn ra trong giai đoạn chuyển giao của chính WEF, sau khi nhà sáng lập Klaus Schwab, nay đã 87 tuổi, rời cương vị Chủ tịch vào tháng 4 năm ngoái. Tổ chức cho biết một cuộc điều tra nội bộ không phát hiện sai phạm nghiêm trọng nào liên quan đến ông Schwab, đồng thời bổ nhiệm Giám đốc điều hành BlackRock Larry Fink và Phó Chủ tịch Roche André Hoffmann làm đồng Chủ tịch tạm quyền.
Chương trình nghị sự của Davos 2026 được dự báo dày đặc, từ việc ứng phó với cách tiếp cận mới của Mỹ trong việc khẳng định ưu thế tại Tây bán cầu, đến tác động sâu rộng của trí tuệ nhân tạo đối với kinh tế và xã hội. Sự kiện cũng diễn ra ngay sau một thảm kịch nghiêm trọng tại Thụy Sĩ, khi một vụ cháy quán bar tại khu nghỉ dưỡng trượt tuyết khiến 40 người thiệt mạng, phủ bóng không khí trầm lắng lên hội nghị năm nay.
Trong các cuộc họp tiền hội nghị, WEF cố gắng thể hiện sự lạc quan trước những biến động toàn cầu, cho rằng doanh nghiệp đã thích nghi với mức thuế quan cao nhất của Mỹ kể từ thời “Đại suy thoái” và căng thẳng thương mại có dấu hiệu hạ nhiệt vào cuối năm 2025. Tuy nhiên, khảo sát gần đây của WEF cho thấy hoạt động kinh doanh trở nên khó khăn hơn trong năm qua, trong khi triển vọng hợp tác quốc tế về hòa bình và an ninh tiếp tục ảm đạm.
Sự hiện diện của Tổng thống Trump
Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến xuất hiện tại khu nghỉ dưỡng trên dãy Alps được xem là biểu hiện rõ nét cho những thách thức hiện nay. Chính sách “Nước Mỹ trên hết” của ông Trump đi ngược lại tinh thần đồng thuận và đối thoại vốn là nền tảng của diễn đàn WEF, kéo theo hàng loạt động thái gây tranh cãi như sử dụng thuế quan như công cụ trừng phạt, can thiệp quân sự tại Venezuela, đe dọa dùng vũ lực để giành quyền kiểm soát Greenland, cũng như thu hẹp hợp tác quốc tế trong các vấn đề khí hậu, y tế và các thách thức toàn cầu khác.
Mỹ cũng cử tới Davos phái đoàn lớn nhất từ trước đến nay, bao gồm nhiều thành viên chủ chốt trong nội các Mỹ như Ngoại trưởng, Bộ trưởng Tài chính, Bộ trưởng Thương mại, Đại diện Thương mại và Bộ trưởng Năng lượng, cùng tháp tùng Tổng thống Trump.
Kể từ khi trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, Tổng thống Donald Trump tiếp tục định hình một đường lối đối ngoại và kinh tế gây nhiều tranh cãi, đặc biệt trong quan hệ với châu Âu. Giống như bài phát biểu từ xa diễn ra năm ngoái, ông Trump dự kiến tiếp tục sử dụng diễn đàn toàn cầu để thúc ép các đối tác và đối thủ. Trước đây, ông từng kêu gọi Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) hạ giá dầu, đồng thời yêu cầu cắt giảm lãi suất, cảnh báo các nhà lãnh đạo chính trị và doanh nghiệp quốc tế rằng hàng hóa sản xuất ngoài lãnh thổ Mỹ sẽ phải đối mặt với thuế quan trừng phạt.
Những tuyên bố này phản ánh rõ triết lý “Nước Mỹ trên hết” mà ông theo đuổi từ nhiệm kỳ đầu tiên. Chính quyền Tổng thống Trump hiện nay nhìn nhận châu Âu như một đối tác quan trọng nhưng “phức tạp”.
"Chúng ta đang thâm hụt thương mại lên tới hàng trăm tỷ USD với Liên minh châu Âu, và không ai hài lòng với điều đó. Chúng tôi sẽ phải làm gì đó để giải quyết. Không ai vui cả. Vì vậy, tôi cho rằng EU cần đẩy nhanh các quy trình của họ. Những người bạn của tôi ở một số quốc gia trong EU - những con người tuyệt vời - họ muốn có khả năng cạnh tranh tốt hơn. Tôi đang cố gắng tiếp cận một cách xây dựng, bởi vì tôi yêu châu Âu. Tôi yêu các quốc gia châu Âu. Nhưng các quy trình ở đó thực sự rất rườm rà. Và họ đối xử với Mỹ rất không công bằng thông qua thuế VAT và tất cả các loại thuế khác mà họ áp đặt."
Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Quan hệ xuyên Đại Tây Dương liên tục bị thử thách bởi các bất đồng về thương mại, quốc phòng và giá trị chính trị. Một trong những điểm gây căng thẳng lớn nhất gần đây là tham vọng của ông Trump đối với Greenland.
Tổng thống Mỹ tuyên bố Mỹ phải sở hữu Greenland - một vùng lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch - nhằm ngăn chặn khả năng Nga hoặc Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng tại khu vực có vị trí chiến lược và giàu tài nguyên khoáng sản này. Ý tưởng vốn đã được ông đưa ra từ năm 2019, trong nhiệm kỳ đầu, và tiếp tục vấp phải sự phản đối mạnh mẽ không chỉ từ châu Âu mà cả trong nội bộ chính trường Mỹ.
Dù vậy, ông Trump vẫn khẳng định cam kết của Mỹ đối với NATO. Năm ngoái, dưới sức ép mạnh mẽ từ Washington, các nước thành viên NATO đã đồng ý nâng mạnh chi tiêu quân sự lên mức 5% GDP - một thắng lợi chính trị lớn đối với ông Trump, người từ lâu chỉ trích châu Âu “dựa dẫm” vào chiếc ô an ninh của Mỹ.
Trên mặt trận thương mại, Tổng thống Trump liên tục cáo buộc Liên minh châu Âu đối xử “không công bằng” với Mỹ. Việc Washington áp mức thuế 15% đối với phần lớn hàng hóa EU vào tháng 7 đã gây sức ép đáng kể lên xuất khẩu của châu Âu sang thị trường Mỹ. Trong khi đó, các biện pháp thuế quan của Mỹ nhằm vào Trung Quốc lại vô tình thúc đẩy dòng hàng hóa Trung Quốc chuyển hướng sang châu Âu, tạo thêm áp lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp bản địa EU.
Không chỉ kinh tế và an ninh, vấn đề giá trị chính trị cũng là nguồn cơn của những bất đồng. Chính quyền Trump nhiều lần chỉ trích tình trạng tự do ngôn luận tại Liên minh châu Âu. Những phát biểu này mở đầu cho hàng loạt chỉ trích gay gắt từ các quan chức Mỹ, khiến nhiều đồng minh châu Âu cảm thấy bất an và bị xúc phạm.
Dù căng thẳng gia tăng, ông Trump vẫn duy trì tiếp xúc song phương với nhiều nhà lãnh đạo châu Âu về vấn đề Ukraine và hợp tác NATO.
Xung đột tại Ukraine và Gaza dự kiến sẽ là hai chủ đề trọng tâm trong các cuộc thảo luận giữa các nhà lãnh đạo thế giới, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tham dự Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tổ chức tại khu nghỉ dưỡng trượt tuyết Davos của Thụy Sĩ.
"Chúng tôi hy vọng sẽ rõ ràng hơn về các văn bản mà chúng tôi đã chuẩn bị cùng phía Mỹ, cũng như phản hồi của Nga đối với toàn bộ những nỗ lực ngoại giao đã diễn ra và hiện vẫn đang tiếp tục. Nếu mọi việc được hoàn tất, nếu phía Mỹ chấp thuận, bởi về phía chúng tôi về cơ bản tôi tin là đã xong. Khi đó, việc ký kết có thể diễn ra ngay trong khuôn khổ Davos."
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky.
Sự xuất hiện của ông Trump tại Davos sẽ cho thấy rõ khoảng cách giữa chương trình nghị sự mang tính đối đầu, ưu tiên lợi ích quốc gia của ông và cách tiếp cận dựa trên đồng thuận vốn là đặc trưng của WEF.
"Tổng thống Trump cũng sẽ có các cuộc thảo luận với các nhà lãnh đạo châu Âu. Ngoài ra còn có khoảng 400 nhà lãnh đạo chính trị khác tham dự. Vì vậy, chúng tôi hy vọng sẽ có đối thoại, cũng như tìm ra hướng đi cho các vấn đề ở Gaza và Ukraine, đồng thời bàn cách tăng cường hợp tác trong một thế giới đầy phức tạp như hiện nay."
Giám đốc điều hành WEF Børge Brende.
Sự hiện diện của nhiều lãnh đạo châu Âu tại Davos được theo dõi sát sao, đặc biệt là cách họ phản ứng trước các thách thức từ Mỹ, bao gồm những tuyên bố cứng rắn liên quan đến Greenland và các chỉ trích nhằm vào nỗ lực của châu Âu trong việc siết quản lý các tập đoàn công nghệ Mỹ.
Mối lo lớn nhất của doanh nghiệp
Chỉ trong vài tuần gần đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã liên tiếp có những động thái gây tranh cãi: điều binh sĩ để bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro; và đe dọa tấn công Iran nếu các cuộc biểu tình trong nước nước này tiếp tục bị đàn áp. Những hành động này càng làm dấy lên lo ngại về sự leo thang căng thẳng toàn cầu.
Khi Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) khảo sát hơn 1.300 chính trị gia, lãnh đạo doanh nghiệp và học giả về những nỗi lo lớn nhất trong tương lai, họ đã xác định “đối đầu địa kinh tế” là rủi ro nghiêm trọng nhất trong hai năm tới. Đây là cuộc cạnh tranh gay gắt nhằm giành ưu thế kinh tế giữa các cường quốc. Mối lo đứng thứ hai là nguy cơ chiến tranh toàn diện giữa các quốc gia.
Căng thẳng gia tăng khi chính quyền Mỹ đe dọa truy cứu trách nhiệm hình sự Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Fed Jerome Powell, động thái khiến nhiều thống đốc ngân hàng trung ương trên thế giới phải lên tiếng bảo vệ tính độc lập của chính sách tiền tệ. Những diễn biến này làm dấy lên lo ngại rằng trật tự quốc tế dựa trên luật lệ đang dần nhường chỗ cho một hệ thống nơi các cường quốc ưu tiên lợi ích quốc gia bằng sức mạnh.
Trong bối cảnh chủ nghĩa đa phương - nền tảng mà WEF thúc đẩy - dường như đang suy yếu nghiêm trọng, vẫn xuất hiện những nỗ lực phản kháng đáng chú ý. Điều này thể hiện rõ qua việc các thống đốc ngân hàng trung ương, vốn thường rất thận trọng, đã lần đầu tiên cùng ký một bức thư chung chưa từng có tiền lệ để bảo vệ tính độc lập của Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, Jerome Powell, trước các áp lực chính trị từ Washington.
Dù Tổng thống Trump đến Davos cùng một phái đoàn hùng hậu, nhiều nhà lãnh đạo khác cũng sẽ góp mặt với mục tiêu bảo vệ thương mại tự do, tăng cường hợp tác xuyên Đại Tây Dương và khẳng định sự ủng hộ kiên định đối với Ukraine. Trong số này có Tổng Thư ký NATO Mark Rutte, Tổng thống Pháp và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen.
Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres cũng tham dự hội nghị. Khi công bố các ưu tiên cho năm 2026, ông cảnh báo rằng việc các nhà lãnh đạo phớt lờ luật pháp quốc tế và “chọn lọc quy tắc để tuân theo” không chỉ làm suy yếu trật tự toàn cầu mà còn tạo ra tiền lệ vô cùng nguy hiểm. Theo ông, sự xói mòn luật pháp quốc tế không còn diễn ra âm thầm, mà đang diễn ra công khai.
Xung đột Trung Đông làm dấy lên những lo ngại nghiêm trọng về tội ác chiến tranh, đặc biệt sau các đợt không kích gần như toàn diện của Israel vào Gaza. Tuy nhiên, theo nhiều đánh giá, chính các hành động của Mỹ mới là yếu tố đẩy trật tự quốc tế hậu Thế chiến II đến gần bờ vực sụp đổ hơn.
Chi tiêu quân sự toàn cầu hiện đã lên tới 2.700 tỷ USD, tăng 9,4% mỗi năm - mức tăng mạnh nhất kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc. Các quốc gia trên khắp thế giới đang chạy đua gia tăng ngân sách quốc phòng, do lo ngại trước các mối đe dọa từ Nga, Trung Quốc và Mỹ. Những diễn biến trong năm 2026 nhiều khả năng sẽ càng củng cố xu hướng này.
Dù Mỹ vẫn thể hiện sức mạnh quân sự vượt trội, nhiều nhà ngoại giao kỳ cựu tin rằng việc Washington liên tục phô trương sức mạnh có thể kích thích làn sóng phản kháng ngày càng lớn từ dư luận toàn cầu. Trong khi đó, Trung Quốc và các nền kinh tế đang phát triển tiếp tục gia tăng tỷ trọng trong nền kinh tế thế giới, khiến cán cân quyền lực dài hạn dần dịch chuyển khỏi Mỹ.
Bất chấp những thách thức lớn, hợp tác đa phương vẫn tiếp tục tồn tại. Năm nay, Liên hợp quốc sẽ ra mắt một hội đồng khoa học độc lập về trí tuệ nhân tạo, gồm 40 chuyên gia, nhằm cân bằng xu hướng phát triển AI mang nặng động cơ thương mại, vốn đang bị chi phối bởi các tập đoàn công nghệ Mỹ.
Sau hơn 50 năm hình thành, sức hút của WEF đối với giới tinh hoa toàn cầu vẫn không suy giảm. Dự kiến sẽ có hơn 60 nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ, 55 bộ trưởng kinh tế - tài chính và hơn 800 giám đốc điều hành hoặc chủ tịch các tập đoàn lớn tham dự.
Trên nền tuyết trắng, Davos trở thành nơi diễn ra hàng loạt cuộc thảo luận công khai, hàng nghìn cuộc gặp riêng kín đáo và các buổi tiệc kéo dài thâu đêm, phần lớn do các nhà tài trợ tư nhân chi phối.
"Trong thế giới ngày nay, khu vực tư nhân cũng đóng vai trò then chốt trong việc tìm ra các giải pháp. Nhiều quốc gia đang gánh mức nợ cao hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ năm 1945, trong khi khu vực tư nhân lại nắm giữ nguồn lực rất lớn. Vì vậy, hợp tác công - tư và cùng nhau hành động là điều hết sức quan trọng. Tôi cho rằng đây cũng là một trong những vấn đề mà Tổng thống Trump muốn nhấn mạnh khi ông đến tham dự Davos."
Ông Børge Brende - Giám đốc điều hành WEF.
Danh sách khách mời doanh nghiệp nổi bật bao gồm Chủ tịch Nvidia Jensen Huang, CEO Microsoft Satya Nadella và nhà sáng lập kiêm CEO Anthropic Dario Amodei - những nhân vật trung tâm của làn sóng bùng nổ AI, vốn đã nâng đỡ Phố Wall và tiếp tục làm gia tăng khối tài sản của tầng lớp tỷ phú Mỹ trong năm qua.
Tình thế tại Diễn đàn Davos cho thấy thế giới đang đứng trước ngã rẽ then chốt: giữa một bên là xu hướng đơn phương, sức mạnh và lợi ích quốc gia được đặt lên trên luật lệ chung; còn một bên là cố gắng níu giữ chủ nghĩa đa phương, tính độc lập thể chế và hợp tác toàn cầu.
Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang, chi tiêu quân sự bùng nổ và công nghệ - đặc biệt là AI - tái định hình quyền lực kinh tế, Davos 2026 không chỉ là diễn đàn đối thoại của giới tinh hoa, mà còn là phép thử cho khả năng các chính phủ, tổ chức quốc tế và khu vực tư nhân có thể cùng hành động để ngăn chặn nguy cơ trật tự quốc tế trượt sâu hơn vào chia rẽ và đối đầu.
